ที่มาวิจัย
การวิจัยเรื่อง “วิถีปาหนัน” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาวัฒนธรรม และภูมิปัญญางานจักสานพืชสกุลเตยในแหล่งต่างๆ ระดับสากล และชุมชนบ้านดุหุน จ. ตรัง โดยวิเคราะห์ และสังเคราะห์วัฒนธรรม และภูมิปัญญา เพื่อให้เป็นองค์ความรู้ และเป็นแนวทางการสร้างสรรค์ พร้อมทั้งสร้างสรรค์วิถีปาหนันในเชิงนวัตกรรม โดยใช้ระเบียบวิธีการวิจัยในเชิงคุณภาพในแบบผสมผสานระหว่างการวิจัยแบบ Ethonographic Research และการวิจัยแบบ Practice Based Research โดยใช้กระบวนการออกแบบ The Double Diamond Design Process ภายใต้แนวคิดการพัฒนาเพื่อความยั่งยืน มีการดำเนินการ 2 ส่วนหลัก คือ ส่วนที่ 1 การทบทวนวรรณกรรม และการใช้เครื่องมือสัมภาษณ์เชิงลึกในกลุ่มเป้าหมาย 3 กลุ่ม ประกอบด้วย กลุ่มผู้ที่มีบทบาทในการพัฒนาชุมชน กลุ่มช่างจักสาน และกลุ่มผู้คนในชุมชนดุหุน และส่วนที่ 2 การออกแบบสร้างสรรค์ ผลการวิจัยส่วนที่ 1 พบว่าต้นเตยไม่ใช่เพียงแค่ทรัพยากรที่ใช้ในหัตถกรรม แต่เป็นพฤกษศาสตร์พื้นถิ่นที่มีอยู่ทั่วโลกแถบชายฝั่งสามารถนำทุกส่วนตั้งแต่ ราก ลำต้น ผล และใบมาใช้ในชีวิตประจำวัน ประเพณี พิธีการ รวมทั้งความเชื่อตั้งแต่เกิดจวบวันที่ละชีวิตจากโลกจนสามารถสร้างความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นระหว่าง “มนุษย์ กับ เตย” เกิดเป็นภูมิปัญญาสามารถสร้างวัฒนธรรมเตยมาอย่างยาวนานนับพันปี
ซึ่งสรุปได้ว่า การจัดกิจกรรมมีผลกระทบทางสังคมโดยสามารถสร้างพลังสตรีสู่บทบาทการเชื่อมโยงหัตถกรรมเตยกับวิถีมุสลิมในชุมชนได้มากขึ้น ได้สร้างโอกาสให้เยาวชนรุ่นใหม่ในชุมชนมีการเรียนรู้สู่การสร้างอาชีพใหม่จากการต่อยอดหัตถกรรม การสานต่อวัฒนธรรมเตยเพื่อใช้ในวิถีมุสลิมอย่างมีรูปธรรม ในด้านเศรษฐกิจสามารถต่อยอดงานหัตถกรรมให้มีคุณค่าเพิ่มและสร้างรายได้แก่ชุมชน และด้านสิ่งแวดล้อมทำให้ผู้คนได้ตระหนักถึงการนำทรัพยากรเตยมาใช้อย่างคุ้มค่า และเกิดคุณค่าเพิ่มภายใต้การสร้างสรรค์ที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมสอดคล้องกับแนวคิด BCG model อันนำไปสู่ข้อค้นพบว่า การสร้างสรรค์นวัตกรรมครั้งนี้มิใช่เพียงมุ่งพัฒนาเครื่องมือที่อำนวยความสะดวกเชิงนวัตกรรม แต่วิถีปาหนันจะสามารถพัฒนาและขับเคลื่อนไปในเชิงสร้างสรรค์ได้นั้นต้องอาศัยระบบ “การเชื่อมโยง” สร้างเป็นแนวคิด “ชุมชน – เชื่อมโยง” โดยการเชื่อมโยง 3 ส่วน คือ การเชื่อมโยงกับวิถีชีวิต ภูมิปัญญา และเรื่องราวของชุมชน การเชื่อมโยงกับผู้อื่น รวมทั้งการหันกลับมาเชื่อมโยงกับผู้คนภายในชุมชนด้วยกันเองเพื่อให้เกิดการสร้างความสัมพันธ์ที่สามารถยกระดับวิถีวัฒนธรรมเชิงนวัตกรรมสร้างสรรค์ให้มีคุณค่าอย่างยั่งยืนต่อไป
สาดปาหนัน สาดสร้างสรรค์
ในชุมชนบ้านดุหุนถึงแม้ในชุมชนจะมีวัฒนธรรมเตยมายาวนานนับร้อยปี และหัตถกรรมเตยปาหนันถือเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงของหมู่บ้าน แต่บทบาทสตรีในชุมชนโดยเฉพาะช่างสานเตยในวิถีอิสลามก็ไม่ได้รับการให้ความสำคัญมากนัก ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงตามสภาพสังคม และเศรษฐกิจยุคใหม่ทำให้หัตถกรรมเตยได้รับผลกระทบ ผู้คนรุ่นใหม่ไม่ค่อยให้ความสนใจ หากมีการส่งเสริมให้หัตถกรรมขยายวงกว้าง การเปิดโอกาสให้กับผู้อื่นในชุมชนมีส่วนร่วมมากขึ้นอาจช่วยลดปัญหายาเสพติด การว่างงาน การย้ายไปทำงานนอกท้องถิ่น รวมทั้งการหาวิธีการใหม่ ๆ ในการต่อยอดหัตถกรรมเชิงนวัตกรรมจะเป็นการสร้างวิถีแนวใหม่ของหัตถกรรมปาหนันได้มากขึ้น ในส่วนที่ 2 การออกแบบสร้างสรรค์ เมื่อได้นำผลวิเคราะห์มาตีความ พบว่า การกลับไปทำความเข้าใจถึง “ที่มา” ของวัฒนธรรมเตยในหลาย ๆ มิติ ทำให้เห็นถึงความสำคัญ “วิถีแห่งการพึ่งพาอาศัย” ระหว่างมนุษย์กับต้นเตย ต้นเตยกับระบบนิเวศ รวมทั้งระหว่างมนุษย์กับมนุษย์ด้วยกันเอง ซึ่งถือเป็นพื้นฐานสำคัญของ “วิถีปาหนัน” จึงมีการจัดทำเป็นโครงการ ชื่อ “สาดปาหนัน สาดสร้างสรรค์” โดยนำนัยยะของ สาดเตย หรือ เสื่อเตย ซึ่งเป็นที่มาแห่งการพึ่งพาเป็นแนวคิดหลักในการออกแบบโปรแกรมสร้างสรรค์ที่ครอบคลุมมิติทั้งด้านสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม จำนวน 9 กิจกรรม
